Dorpelingen zorgen zelf voor eigen leefbaarheid

26-06-2019 - 13:32

Dorpen in Nederland kennen een andere dynamiek dan in steden. Meer dan in steden worden dorpen geconfronteerd met problematiek rondom vergrijzing. Het gevolg dat jongeren en jonge gezinnen vertrekken uit dorpen is dat bepaalde voorzieningen niet meer rendabel zijn en dus verdwijnen uit het dorpsbeeld. Hoe leefbaar en actief zijn dorpen dan nog? Het antwoord daarop, en dan bekeken vanuit de Omgevingswet, geeft Roel During van de WUR in een onderzoek dat voor de P10 (het netwerk van grote plattelandsgemeenten) is uitgevoerd en mede is gefinancierd door DuurzaamDoor.

Niet iedereen heeft een afgewogen beeld van de dagelijkse werkelijkheid van dorpen. Vandaar dat, in het kader van de Omgevingswet, het interessant is om te onderzoeken of en hoe dorpelingen zelf de leefbaarheid organiseren met bewonersinitiatieven. Het blijkt dat, mits er wordt voldaan aan een aantal voorwaarden, dorpen prima in staat zijn hun eigen leefbaarheid te organiseren. Er is namelijk sprake van een cultuur van zelf doen, wat een basis is voor heel ambitieuze en grootschalige initiatieven. Dit gebeurt niet overal, maar vindt vooral plaats daar waar er sprake is van goed ontwikkeld sociaal kapitaal. In dorpen waar verdeeldheid heerst, bijvoorbeeld langs de lijnen van geloof, van inkomen of van herkomst, is er beduidend minder sociaal kapitaal en hier worden de leefbaarheidsinitiatieven minder groot.

Die cultuur van zelf doen is bij dorpen dus essentieel. Belangrijk is dat de overheid die cultuur voldoende respecteert, vertrouwt en erkent. Initiatieven van dorpelingen waarvan de overheid verlangt dat er verantwoording moet worden afgelegd zijn gedoemd om te mislukken. De overheid moet de projecten dus op een andere manier gaan waarderen en met een bredere scope gaan inzien wat de meerwaarde is van het project. Bijvoorbeeld een initiatief als geslaagd betrachten als de hele dorpsgemeenschap het project van belang vindt of er van kan profiteren. Of liever nog, dat de belangen van meerdere dorpen worden samengebracht in een initiatief.
 
Het onderzoek geeft drie belangrijke lessen weer:

  1. Zorgvuldigheid moet in elk planproces worden ingebouwd en uitgewerkt. Dat kost tijd, geld en vooral aandacht.
  2. De Omgevingswet moet het nemen van duurzaamheidsinitiatieven door bewoners als de normale praktijk zien en daar de procedures voor klaar zetten.
  3. De Omgevingswet moet aansluiten op wat bewoners onder hun omgeving verstaan. Voor dorpsbewoners is er geen scheidslijn tussen de fysieke en sociale omgeving. Bewoners hebben een zeer integraal beeld van hun omgeving en komen daardoor tot verrassende initiatieven. Laat de Omgevingswet daar vooral bij aansluiten. Bewoners zelf hun initiatieven laten ontplooien zou de leefbaarheid zeer ten goede komen.

Lees het hele onderzoek.