Duurzame energie als streekproduct in lokale ketens

Inwoners van West-Noord-Brabant zijn op zoek gegaan naar alternatieve manieren voor het gebruik van duurzame energie: decentraal energiemanagement. Via de energierekening betalen zij immers fors voor de energietransitie, maar delen ze vooral in de lasten en niet in de lusten. De gebiedsopgave Waterpoort – een samenwerking van de provincie met onder andere zes gemeenten, waterschappen en het bedrijfsleven - bleek een geschikt kader om dit idee in de praktijk te ontwikkelen. Decentraal energiemanagement biedt kansen voor de lokale gemeenschap om als inwoners, overheid en het bedrijfsleven samen de schouders te zetten onder de energietransitie. Het heft samen in eigen hand nemen is niet alleen goed voor de lokale werkgelegenheid en het klimaat, maar levert de eigen gemeenschap bovendien meer sociale veerkracht en economische bedrijvigheid.

Rob Maessen is door zijn rol als regisseur voor DuurzaamDoor bij de provincie Noord-Brabant, nauw betrokken bij dit project: “Vanuit ons werk aan de gebiedsontwikkeling Waterpoort kwam het idee voor decentraal energiemanagement op tafel. Het westen van Noord-Brabant heeft een grote windopgave waar op ingespeeld kon worden. Cruciaal is dat het eigenaarschap van een deel van die toekomstige windmolens bij de lokale gemeenschap komt te liggen.” Michael Daamen van de gemeenschapscoöperatie Energiek Moerdijk is met hulp van DuurzaamDoor als verkenner op pad gegaan, op zoek naar lokaal draagvlak hiervoor. Met steun van de provincie is het idee van decentraal energiemanagement later uitgewerkt in het rapport ‘Windmolens voor Leefbaarheid: Revival van de Dorpsmolen’. De dorpsmolen, vroeger, gaf een belangrijke impuls aan de ontwikkeling van een dorp of gemeenschap die verder ging dan alleen de functie van graan tot meel vermalen of water verpompen. Moderne windmolens kunnen zo een lokale gemeenschap ook vooruit helpen en bijdragen aan de leefbaarheid of tegenwicht bieden aan de negatieve gevolgen van krimp. Een moderne dorpsmolen, ingebed in lokale ketens, genereert middelen voor de lokale gemeenschap, maar levert natuurlijk ook gewoon duurzame energie (een windmolen van 3MW produceert duurzame stroom voor ongeveer 3000 huishoudens).

windmolen2.JPG

Windopgave

De landelijke doelstellingen voor windenergie zijn voorlopig nog niet behaald. In 2020 moet 14% van de energie verkregen worden uit windenergie, op dit moment is dat 6%. Hoewel er een verdubbeling bereikt is ten opzichte van vorig jaar, gaat de ontwikkeling nog niet snel genoeg. Het plaatsen van windmolens op land is al jarenlang geen populaire oplossing om duurzaamheid te bevorderen, want bewoners willen zo’n lelijk ding niet in hun achtertuin zien. Maar als zij gedeeld eigenaarschap van deze molens kunnen krijgen door de introductie van een dorpsmolen, met revenuen voor de eigen gemeenschap, dan verandert het perspectief. Er groeit meer maatschappelijk draagvlak voor de energietransitie. In Friesland regelen een aantal dorpen hun energievoorziening al jaren op deze manier. Maessen: “Ook andere gemeenten en provincies zijn geïnspireerd en geïnteresseerd, merken we. Het zou mooi zijn als DuurzaamDoor de sociale dimensie van de energietransitie in de komende programmaperiode ook sterker op nationaal niveau gaat uitdragen.”

Voortgang en planning

De gemeenten Moerdijk en Drimmelen bijten nu in West-Noord-Brabant de spits af. Maessen: “Nadat door de gemeenteraad van Moerdijk en van Drimmelen sociale randvoorwaarden aan het plaatsen van windmolens waren gesteld, ontstond een goede opening om in gesprek te gaan over dorpsmolens met de partijen die in deze gemeenten over grondposities voor windmolens beschikken.” In beide gemeenten wordt inmiddels ook een stichting opgericht waarin lokale vertegenwoordigers uit een breed spectrum van de samenleving het bestuur vormen. Die stichting zal onder meer zorgdragen voor het bouwrecht van de windmolens en het financieren van de Lokale Energie Agenda die ondertussen door alle betrokken partijen gezamenlijk is opgesteld. Dat gebeurt met de (toekomstige) opbrengsten uit de molens. Mensen die kunnen investeren in de dorpsmolen krijgen daar een beloning voor, maar anderen profiteren ook mee. De opbrengsten zullen door de stichting gebruikt worden als financiële hefboom om mensen met minder geld te helpen hun woning te verduurzamen. Van de dertig tot veertig windmolens die er langs de A16 bij komen, worden er minimaal twee tot vier eigendom van de inwoners van Moerdijk en Drimmelen. Ook in de gemeenten Breda en Zundert wordt dit nu mogelijk. De provincie onderzoekt momenteel samen met deze vier gemeenten op welke plekken in het gebied aan de A16 de windmolens het beste geplaatst kunnen worden. Maessen: “Dankzij DuurzaamDoor hebben we decentraal energiemanagement de laatste twee jaar kunnen onderzoeken en vormgeven in de praktijk, samen met een aantal energiecoöperaties en gemeenten in West-Noord-Brabant. Nu is het tijd voor de verdere uitrol.”

Meer informatie

Artikel: ‘Terug naar de dorpsmolen’ & ‘De Revival van de Dorpsmolen’.
Waterpoort werkt