Leren voor Morgen

Duurzaamheid in het DNA van jongeren krijgen: dat is het streven van Antoine Heideveld van Het Groene Brein en Ellen Leussink van RVO.nl. Want dan maken jongeren als volwassene, zowel in hun werk als privé, óók duurzame keuzes. De afgelopen jaren hebben er met dank aan DuurzaamDoor allerlei projecten plaatsgevonden met, voor of door kinderen, jongeren en jongvolwassenen, waarin duurzaamheid centraal stond. Ook docenten nemen vaker het initiatief om een les te geven over water, energie, afval of grondstoffen. Een blik op de resultaten die in het onderwijs geboekt zijn.

DuurzaamDoor in het onderwijs

DuurzaamDoor vindt het belangrijk om te investeren in het onderwijs voor het werken aan een groene economie. Toekomstige generaties die onderwijs volgen, kunnen als zij de juiste kennis en vaardigheden aanleren, zich een duurzame manier van leven eigen maken en interesse in het systeem Aarde ontwikkelen. DuurzaamDoor wil daarom lessen over natuur, milieu en duurzaamheid verankeren in het onderwijssysteem. Door (educatief) materiaal en activiteiten breed beschikbaar te maken, docenten te ondersteunen én betekenisvol leren te stimuleren, zowel binnen als buiten het schoolgebouw.

praatplaat

Op de agenda

Leussink: “Voordat DuurzaamDoor bestond waren we al bezig met het onderwijs via de  programma’s Leren voor Duurzame Ontwikkeling en Natuur- en Milieu-Educatie. We hanteerden daarbij een aanpak in drie sporen. Bottom-up – het eerste spoor - maakten we de vraag van leerkrachten en docenten naar duurzaamheid zichtbaar. Met deze docenten bouwden we onderwijsnetwerken zoals Duurzame Pabo, Duurzaam MBO, MBO Roots en Het Groene Brein. Top-down – het tweede spoor - benaderden we systeemspelers uit het onderwijs zelf, zoals SLO (het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling) en CITO (Instituut voor Toetsontwikkeling). We maakten afspraken met ze, om ze mee te krijgen in onze doelstelling. SLO publiceerde het ‘Kernleerplan Duurzame Ontwikkeling is leren vooruitzien’. Steeds hebben we het onderwerp duurzaamheid op de agenda gezet van ministeries en onderwijspartijen, en ze bestookt met activiteiten en informatie. In het begin deden we dat zelf, nu wordt het gedaan door bovengenoemde onderwijsnetwerken. Een goede ontwikkeling, want zíj zijn de directe betrokkenen. Tot slot heeft DuurzaamDoor in het derde spoor gericht op kennisverspreiding, gezorgd voor de webtool GroenGelinkt, waarmee we docenten en andere mensen in het onderwijsveld concreet faciliteren in lessen over diverse duurzaamheidsthema’s.”

Van klein naar groter

Heideveld: “Heel veel voorbeelden zijn klein begonnen en via het netwerk van DuurzaamDoor groter geworden. DuurzaamDoor zorgde voor meer bekendheid van de projecten en voor een continue steun van de netwerkaanpak. Nieuwe werkwijzen in het onderwijs krijgen vergt een lange adem, deze processen zijn dankzij DuurzaamDoor versneld.”
Gezamenlijke en individuele initiatieven op de basisschool
Heideveld: “De resultaten in het onderwijs zijn heel gevarieerd. Sommige scholen hebben zonnepanelen op het dak van het schoolgebouw geplaatst, andere hebben met hun gemeente besproken wat ze kunnen doen om zwerfafval rond het schoolgebouw te voorkomen. Of hoe ze een groene speelplaats kunnen maken, met behulp van de kinderen. Een bijzonder voorbeeld is een jongetje dat zelf een sponsorloop voor het bouwen van een school in Niger organiseerde. Hij schreef brieven aan de ouders van kinderen en vroeg Albert Heijn om het te sponsoren. De school vond het acceptabel als onderdeel van de les, omdat zij zagen hoe gemotiveerd hij was en omdat het een duurzaam doel betrof. Zijn motivatie maakte dat hij foutloos leerde schrijven, waardoor zijn schooladvies steeg van vmbo naar havo.”

Keuzevak Duurzaamheid

Heideveld: “MBO-studenten kunnen dankzij Duurzaam MBO nu kiezen voor een keuzedeel Duurzaamheid. In het kader van de vernieuwing van het VMBO is een module Circulair en een module Voeding ontwikkeld. Ook met studenten in het Hoger Onderwijs is veel bereikt. Hier zijn bijvoorbeeld nieuwe masteropleidingen en vakken ontwikkeld. Studenten werken tegenwoordig in interdisciplinaire teams aan vraagstukken van bedrijven. Bijvoorbeeld spraken ze met Waternet over wat er met het vele rioolwater moet gebeuren en onderzochten ze het rioolwater. Anderen bouwden elektrische auto’s of boten op zonne-energie. Tijdens dit soort projecten keken studenten niet meer naar de klok om te zien wanneer ze naar huis mochten, maar vroegen ze of ze ook ‘s avonds mochten werken! Dat zij deze vraagstukken van de toekomst vanuit een systeem perspectief bekijken, vinden wij erg belangrijk.”
Leussink: “Onze oorspronkelijk doelstelling geldt nog steeds: dat scholieren en studenten aan het einde van hun schoolloopbaan beschikken over competenties om duurzame afwegingen te maken, zowel privé als in hun werk. Zodat generaties na ons, hier en elders over de wereld, ook een leuk leven kunnen hebben. Uiteindelijk willen we dat scholieren en studenten duurzaamheid in hun DNA krijgen.”

Coöperatie Leren voor Morgen

DuurzaamDoor werkt op dit moment aan het realiseren van de Coöperatie Leren voor Morgen. Deze coöperatie zal de verschillende netwerken die zich bezighouden met duurzaamheidseducatie aan elkaar verbinden. In dit kader is een ‘Praatplaat’ gemaakt om de veelheid van betrokken organisaties in beeld te brengen. In de Praatplaat is te zien hoe organisaties en netwerken op het gebied van onderwijs en duurzaamheid kunnen samenwerken in elke ontwikkelfase het van kind, totdat hij/zij jong volwassen is, en hoe daarmee het ‘Duurzaamheids-DNA’ gekweekt wordt.