Systeemdenken als sociaal instrument

Een systeem is een zichzelf organiserend geheel van op elkaar inwerkende delen. De onderlinge wisselwerking en feedbackmechanismen zie je pas als je elementen van een systeem in samenhang bekijkt. Als er op één plek iets verandert dan heeft dat effect op andere delen van het systeem. Dat geldt ook voor jouw beleidsterrein.

Voorbeeld van systeemdenken in de praktijk

Een voorbeeld van systeemdenken is de fileproblematiek. De ervaring leert dat verbreden van wegen niet altijd een oplossing biedt. Er is geëxperimenteerd met het oplossen van files door de afwegingen van automobilisten te beïnvloeden in plaats van iets aan auto’s of wegen te veranderen. Uitgangspunt voor het zoeken naar oplossingen was het systeeminzicht dat zodra 6% van de auto’s uit de file wordt gehaald, de file oplost. ‘Spitsmijden’ bleek te werken.

Instrumenten om systemen te analyseren

Systeemkennis kun je verkrijgen door collega’s en (andere) sleutelspelers te bevragen. Door samen een systeem te beschrijven met heldere feiten, harde cijfers, maar ook met zachte afspraken, onzekerheden, indrukken.

Analyse-instrumenten zijn bijvoorbeeld de Technologisch Innovatie Systeem analyse of een analyse vanuit het Strategisch Niche Management. Gebruik ook trends: breng deze in kaart en ga na wat de betekenis is voor jouw werk. Of werk met systeemopstellingen, die onbewuste processen in beeld brengen, relaties en patronen tussen actoren en organisaties. Deze hulpmiddelen leveren inzicht op voor het richten van jouw interventies.

Zie ook: